Maszyna żakardowa to urządzenie montowane w krosnach, które upraszcza proces wytwarzania tkanin o złożonych wzorach, takich jak brokat, adamaszek i matelassé. Powstały w ten sposób zestaw krosna i maszyny żakardowej nazywa się krosnem żakardowym.

Maszynę wynalazł Joseph Marie Jacquard w 1804 roku, opierając się na wcześniejszych wynalazkach Francuzów: Basile’a Bouchona (1725), Jeana Baptiste’a Falcona (1728) i Jacques’a Vaucansona (1740). „Łańcuch kart sterował maszyną” — kilka perforowanych kart łączono w ciągłą sekwencję. Na każdej karcie wykonywano wiele otworów, a jedna kompletna karta odpowiadała jednemu rzędowi wzoru.

Proces żakardowy i niezbędną przystawkę do krosna nazwano na cześć ich wynalazcy. Mechanizm ten jest prawdopodobnie jedną z najważniejszych innowacji w tkactwie, ponieważ żakardowy system podnoszenia nitek umożliwił automatyczną produkcję nieograniczonej liczby wariantów tkanin o złożonych wzorach. Termin „żakard” nie odnosi się wyłącznie do konkretnego typu krosna, lecz oznacza dodatkowy mechanizm sterujący, który automatyzuje tworzenie wzorów.